ฟ้องอะไร แล้วได้อะไร
ศาลปกครองสั่งได้เฉพาะสิ่งที่กฎหมายให้อำนาจไว้ในมาตรา 72 รู้ก่อนว่าคำขอแบบไหนศาลสั่งได้ จะได้เขียนคำขอท้ายคำฟ้องให้ตรง
คำสั่งหรือกฎที่ไม่เป็นธรรม
ศาลสั่งได้
- เพิกถอนกฎหรือคำสั่งทั้งหมดหรือบางส่วน (ม.72 (1))
- ให้การเพิกถอนมีผลย้อนหลัง ไม่ย้อนหลัง หรือมีผลในอนาคต และกำหนดเงื่อนไขได้ (ม.72 วรรคสอง)
- สั่งห้ามการกระทำที่ไม่ชอบ
- ถ้าคำสั่งทำให้เสียเงิน ฟ้องเรียกค่าเสียหายรวมไปในคดีเดียวกันได้ เมื่อเข้าองค์ประกอบละเมิด
ศาลไม่สั่งให้
- ศาลไม่ออกใบอนุญาตหรือตัดสินแทนหน่วยงานในเรื่องที่เป็นดุลพินิจ แต่สั่งให้หน่วยงานพิจารณาใหม่ให้ถูกต้องได้
- ศาลไม่ลงโทษทางวินัยหรือทางอาญาแก่เจ้าหน้าที่
ไม่เสียค่าธรรมเนียมศาล ยกเว้นส่วนที่ขอให้ใช้เงิน
หน่วยงานละเลยหน้าที่หรือทำงานล่าช้า
ศาลสั่งได้
- สั่งให้หัวหน้าหน่วยงานหรือเจ้าหน้าที่ปฏิบัติหน้าที่ภายในเวลาที่ศาลกำหนด (ม.72 (2))
- เรียกค่าเสียหายที่เกิดจากการละเลยได้ เมื่อพิสูจน์ความเสียหาย
ศาลไม่สั่งให้
- ศาลไม่สั่งให้หน่วยงานทำสิ่งที่กฎหมายไม่ได้กำหนดเป็นหน้าที่
- ศาลไม่สั่งวิธีทำงานรายละเอียดแทนหน่วยงาน ถ้ากฎหมายให้หน่วยงานเลือกวิธีเอง
ไม่เสียค่าธรรมเนียมศาล ยกเว้นส่วนที่ขอให้ใช้เงิน
หน่วยงานรัฐทำให้เสียหาย (ละเมิด)
ศาลสั่งได้
- สั่งให้หน่วยงานชดใช้ค่าเสียหายเป็นเงิน พร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันทำละเมิด (ม.72 (3), ป.พ.พ. ม.206)
- แม้หน่วยงานทำโดยชอบด้วยกฎหมาย ถ้าคุณรับภาระเกินกว่าคนทั่วไป เรียกได้ตามความรับผิดอย่างอื่น เช่น ขุดคลองจนร้านขาดรายได้ (อผ.320/2567)
- สั่งให้ส่งมอบทรัพย์สินคืน หรือให้กระทำหรืองดเว้นกระทำการ เช่น รื้อสิ่งที่รุกล้ำ
ศาลไม่สั่งให้
- ค่าเสียหายที่ไม่มีหลักฐาน หรือไม่ได้เกิดจากการกระทำนั้นโดยตรง (อ.1172/2560)
- ค่าเสียหายเชิงลงโทษ (อผ.76/2565, อ.309/2568)
- ค่าเสียหายทางจิตใจของทายาทเมื่อผู้เสียหายตาย (อผ.128/2565)
เสียค่าธรรมเนียมตามทุนทรัพย์ที่เรียก ขอยกเว้นได้ถ้าไม่มีกำลังจ่าย
สัญญาทางปกครอง
ศาลสั่งได้
- สั่งให้ชำระเงินตามสัญญา คืนหลักประกัน หรือคืนค่าปรับที่เรียกเกิน พร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันผิดนัด (ม.72 (3))
- แม้สัญญาถูกบอกเลิก ถ้าหน่วยงานใช้ประโยชน์จากงานแล้ว ต้องชดใช้ค่างานตามส่วน (อ.528/2565)
- ลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนลงเป็นจำนวนพอสมควร
- สั่งให้ปฏิบัติตามสัญญา หรือวินิจฉัยว่าการบอกเลิกสัญญาไม่ชอบ
ศาลไม่สั่งให้
- สิทธิที่ไม่ได้อยู่ในสัญญาหรือในกฎหมาย
- ค่าเสียหายที่คู่สัญญาไม่อาจคาดเห็นได้
เสียค่าธรรมเนียมตามทุนทรัพย์ที่เรียก ขอยกเว้นได้ถ้าไม่มีกำลังจ่าย
ข้อควรรู้
- ศาลสั่งได้เท่าที่ขอไว้ในคำขอท้ายคำฟ้อง เช่น ถ้าขอดอกเบี้ยนับแต่วันฟ้อง ศาลให้ดอกเบี้ยก่อนวันฟ้องไม่ได้ (อผ.82/2565) และถ้าไม่ได้ขอดอกเบี้ยในศาลชั้นต้น จะไปขอในชั้นอุทธรณ์ไม่ได้ (อผ.128/2565)
- ศาลมักกำหนดให้หน่วยงานชำระเงินภายใน 60 วัน หรือปฏิบัติหน้าที่ภายใน 30–120 วันนับแต่คดีถึงที่สุด
- ถ้าชนะคดี ศาลสั่งคืนค่าธรรมเนียมศาลทั้งหมดหรือบางส่วนตามส่วนของการชนะคดี (ม.72/1)
- ระหว่างพิจารณา ถ้าคำสั่งกำลังถูกบังคับและจะเสียหายร้ายแรง ขอให้ศาลทุเลาการบังคับหรือมีมาตรการคุ้มครองชั่วคราวได้
- หน่วยงานไม่ปฏิบัติตามคำพิพากษา ยื่นคำร้องขอให้ศาลบังคับคดีได้ (คำร้องที่ 48–50)